Την αρνητική επίδραση της ανθρώπινης δραστηριότητας και της διατάραξης  των δασικών οικοσυστημάτων στον βιολογικό κύκλο και την οικολογία   της καφέ αρκούδας (Ursus arctos) στην Ευρώπη, αναδεικνύει το επιστημονικό άρθρο που δημοσιεύθηκε στις 3 Ιανουαρίου 2025 στο επιστημονικό περιοδικό Global Change Biology. Το άρθρο υπογράφουν διακεκριμένοι βιολόγοι  που εργάζονται για την διατήρηση της καφέ αρκούδας σε διάφορες χώρες της Ευρώπης.

Πιο συγκεκριμένα το άρθρο υπογράφεται από τους/τις: Aida Parres, Shane C. Frank, Julien Renaud, Nuria Selva, Andreas Zedrosser, Niko Balkenhol, Luigi Maiorano, Ancuta Fedorca, Trishna Dutta, Neda Bogdanović, Natalia Bragalanti, Silviu Chiriac, Duško Ćirović, Paolo Ciucci, Csaba Domokos, Mihai Fedorca, Stefano Filacorda, Slavomir Finďo, Claudio Groff, Miguel de Gabriel Hernando, Djuro Huber, Georgeta Ionescu, Klemen Jerina, Alexandros A. Karamanlidis, Jonas Kindberg, Ilpo Kojola, Yorgos Mertzanis, Santiago Palazon, Mihai I. Pop, Maria Psaralexi, Pierre Yves Quenette, Agnieszka Sergiel, Michaela Skuban, Diana Zlatanova, Tomasz Zwijacz-Kozica, Marta De Barba.

Όπως σημειώνει η περίληψη της δημοσίευσης, τα τρία τέταρτα της χερσαίας επιφάνειας του πλανήτη έχουν αλλοιωθεί από τον άνθρωπο, με συνέπειες για την οικολογία της άγριας πανίδας, τις μετακινήσεις της και τη συσχετιζόμενη λειτουργία των οικοσυστημάτων. Τα είδη μεγάλων θηλαστικών συχνά καταλαμβάνουν μεγάλες γεωγραφικές περιοχές με αντίθετες ανθρώπινες δραστηριότητες και περιβαλλοντικές συνθήκες, ωστόσο, η περιορισμένη διαθεσιμότητα δεδομένων σε όλες τις περιοχές εξάπλωσης των ειδών έχει περιορίσει την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο η ανθρώπινη πίεση και η διαθεσιμότητα πόρων διαμορφώνουν από κοινού την ενδοειδική διακύμανση της χρήσης των βιοτόπων από την άγρια πανίδα και ειδικά από τα μεγάλα θηλαστικά.

Αξιοποιώντας ένα μοναδικό σύνολο δεδομένων 758 ετήσιων τροχιών μετακίνησης με στίγματα από GPS από 375 καφέ αρκούδες (Ursus arctos) σε όλη την εξάπλωση του είδους στην Ευρώπη, διερευνήσαμε τις επιδράσεις της ανθρωπογενούς πίεσης (δηλ. του δείκτη ανθρώπινου αποτυπώματος), της διαθεσιμότητας και της προβλεψιμότητας των πόρων, της δασικής κάλυψης και της διατάραξης, καθώς και των μέτρων διατήρησης, με βάση την εκάστοτε περιοχή αναφοράς,  στη χρήση του χώρου από τις καφέ αρκούδες. Ποσοτικοποιήσαμε τη χρήση του βιοτόπου σε διαφορετικές χωροχρονικές κλίμακες κατά τη διάρκεια της αυξητικής περιόδου (Μάιος-Σεπτέμβριος): έκταση χωροκράτειας – που αντιπροσωπεύει τις γενικές απαιτήσεις βιοτόπου, αποστάσεις μετακίνησης σε μεγάλες αποστάσεις διάρκειας 10 ημερών και συνήθεις αποστάσεις σε μετακινήσεις  μιας ημέρας. Βρήκαμε μεγάλη ενδοειδική διακύμανση στη χρήση του βιοτόπου από την καφέ αρκούδα σε όλες τις κλίμακες, η οποία επηρεάστηκε βαθιά από τον δείκτη ανθρώπινου αποτυπώματος, την παραγωγικότητα της βλάστησης και τις πρόσφατες διαταράξεις των δασικών οικοσυστημάτων που δημιουργούν ευκαιρίες για εναλλαγές πόρων. 

Οι αρκούδες καταλάμβαναν μικρότερες χωροκράτειες και μετακινούνταν λιγότερο σε περισσότερο ανθρωπογενείς περιοχές και σε περιοχές με μεγαλύτερη διαθεσιμότητα και προβλεψιμότητα πόρων. Η διατάραξη των δασικών οικοσυστημάτων  μείωσαν τη χρήση του βιοτόπου, ενώ η συνεχόμενη δασοκάλυψη,  ευνόησε μεγαλύτερες ημερήσιες μετακινήσεις. Το σύνολο (σε έκταση) των αυστηρά προστατευόμενων περιοχών και των περιοχών άνευ δρόμων  (ΠΑΔ ή RAs) εντός των χωροκρατειών αρκούδας ήταν πολύ μικρό για να επηρεάσει τη χρήση του βιοτόπου. Περιοχές με έντονο ανθρωπογενές αποτύπωμα  μπορεί να εμποδίζουν την επέκταση μικρών και απομονωμένων πληθυσμών, όπως οι πληθυσμοί των Απεννίνων και των Πυρηναίων, και να παρεμποδίζουν τη συνδεσιμότητα των πληθυσμών, για παράδειγμα μεταξύ του πληθυσμού των Διναρικών Άλπεων-Πίνδου και του πληθυσμού των Άλπεων ή των Καρπαθίων. Τα ευρήματά μας απαιτούν δράσεις για τη διατήρηση των μετακινήσεων της αρκούδας σε τοπία με μεγάλο ανθρώπινο αποτύπωμα, για παράδειγμα με τη διατήρηση της ακεραιότητας των δασών, ώστε να υποστηριχθούν βιώσιμοι πληθυσμοί αρκούδας και οι οικοσυστημικές λειτουργίες τους.

Το άρθρο βασίζεται σε συνολική επεξεργασία δεδομένων αρκούδας από όλη την Ευρώπη, η οποία έγινε στο πλαίσιο του έργου Bear Connect https://bearconnect.org/ (χρηματοδότηση «Biodiversa» – ΕΕ).

Διαβάστε ολόκληρο το επιστημονικό άρθρο εδώ.